1669 – Otrzymanie etylenu
W 1669 r. chemik niemiecki Johann Joachim Becher ( 1635-1682) otrzymał w wyniku działania ogrzanym kwasem siarkowym (VI) na etanol gaz, który w tamtym okresie nazywano powietrzem Bechera. Szczegółowe badanie właściwości tego gazu rozpoczęto dopiero pod koniec XVIII wieku.
1795 - Olej chemików holenderskich
W 1795 roku grupa chemików holenderskich dokładnie opisała sposób otrzymywania etylenu w reakcji etanolu z kwasem siarkowym (VI). Zbadano także jego właściwości. Stwierdzono, że substancja ta składa się z węgla i wodoru, czyli jest węglowodorem. Łatwo wchodziła w reakcję z chlorem tworząc oleistą ciecz ( nazwano ją wówczas olejem chemików holenderskich; systematyczną nazwą tego związku jest 1, 2 - dichloroetan).
1824 - Synteza kwasu szczawiowego przez Wőhlera
W 1824r. niemiecki chemik Friedrich Wőhler (1800-1882) zsyntetyzował substancję organiczną pochodzenia roślinnego, występującą w dużych ilościach w wodorostach, grzybach, paprociach i szczawiu. Kwas szczawiowy ( kwas dikarboksylowy) (H2C2O4, (COOH)2)
1828 -Pierwsza w historii chemii synteza związku organicznego z nieorganicznego przez Wőhlera
W 1828r. Friedrich Wőhler (1800-1882), chemik niemiecki, dokonał swojego drugiego odkrycia. Wykazał, że cyjanian amonu (substancja nieorganiczna) przechodzi podczas ogrzewania w wodnym roztworze w diamid kwasu węglowego: NH4 OCN ---> H2 N-CO-NH2
1832 - Odkrycie chloralu;
1834 - Wyjaśnienie charakteru chemicznego etanalu
Justus von Liebig (1803-1873), niemiecki chemik organik, w 1832 r. odkrył chloral (CCl3CHO - aldehyd trichlorooctowy ), a w 1834 r. wyjaśnił charakter chemiczny aldehydu octowego - etanalu.
1834 - Otrzymanie metanolu w stanie czystym
W 1834 r. francuscy chemicy Dumas Jean Baptiste (1800-1884) i Peligot E. (1811 - 1890) otrzymali metanol w stanie czystym. Określili jego skład pierwiastkowy( CH4O).
1839 - 0trzymanie kwasu trichlorooctowego
'
Jean Baptiste Andre Dumas (1800-1884), chemik francuski w 1839 r. otrzymał kwas trichlorooctowy w reakcji chlorowania kwasu octowego. Kwas trichlorooctowy (CCl3 COOH) w normalnych warunkach temperatury i ciśnienia występuje w stałym stanie skupienia.
1842- Reakcja Zinina otrzymywania aniliny
Nikołaj N. Zinin (1812-1880), rosyjski chemik, w 1842 r. odkrył jeden ze sposobów otrzymywania aniliny. Była to reakcja redukcji nitrobenzenu siarczkiem amonu w alkoholowym roztworze. Przemiana ta odkryła możliwość przemysłowej syntezy amin aromatycznych.
1847 - Otrzymanie nitrogliceryny po raz pierwszy
W 1847 r. Askanio Sobrero (1812-1888), chemik włoski, jako pierwszy otrzymał „nitroglicerynę” - ester gliceryny i kwasu azotowego(V)( triazotan(V) gliceryny) działając na glicerynę (1,2,3-propanotriol) kwasem azotowym (V). Szczególną uwagę na możliwości jej praktycznego wykorzystania i dzięki któremu stała się jednym z podstawowych związków w przemyśle materiałów wybuchowych zwrócił uwagę szwedzki inżynier Alfred Nobel (1833 - 1896).
1849 - Synteza węglowodorów alifatycznych w reakcji alkilków cynku z wodą
W 1849 r. została odkryta metoda syntezy węglowodorów alifatycznych opartą na rozkładzie alkilków cynku podczas działania na nie wodą:
Zn(C2 H5 ) + 2 H2 O ---> Zn(OH)2 + 2 C2 H6
1853 - Odkrycie pierwszego alkoholu aromatycznego przez Stanislao Cannizzaro (1826-1910)
Wsławił się między innymi badaniami aldehydu benzoesowego i reakcjami charakterystycznymi dla tego związku. Ogrzewał aldehyd benzoesowy w obecności wodorotlenku sodu. W produktach reakcji stwierdził obecność kwasu benzoesowego oraz cieczy o wysokiej temperaturze wrzenia, około 250 C. Ciecz ta przypominała w swoich właściwościach alkohol, ale posiadała także pewne właściwości benzenu. Łatwo wchodziła w reakcję ze stężonym kwasem siarkowym(VI) i kwasem azotowym (V). Okazało się, iż cieczą tą był alkohol benzylowy - pierwszy odkryty i zbadany alkohol aromatyczny.
NaOH
2 C6 H5 CHO ---> C 6H5 COOH + C6 H 5CH2 OH
Włoski chemik, Stanislao Cannizzaro ( 1826-1910) jest także odkrywcą reakcji formaldehydu ze stężonym roztworem zasady sodu. W wyniku reakcji tworzy się alkohol pierwszorzędowy - metanol i sól sodowa kwasu metanowego. Przebieg reakcji opisuje równanie:
HCHO + HCHO + NaOH ---> CH3 OH + HCOONa
1849 - Synteza węglowodorów nasyconych na drodze elektrolizy przez Kolbego
W 1849 r. niemiecki chemik Adolf Wilhelm H. Kolbe (1818-1884) przeprowadził rekcje syntezy wielu węglowodorów nasyconych drogą elektrolizy wodnych roztworów soli metali alkalicznych i alifatycznych kwasów karboksylowych w temp. 200 - 500C:
2 RCOO - ---> R-R + CO2
Przeprowadzając elektrolizę wodnego roztworu octanu potasu metodą Kolbego otrzymuje się etan.
Oto sumaryczne równanie obrazujące przebieg procesu elektrolizy :
2 CH3 COOK + 2H2 O ---> H 3C-CH3 + CO2 + 2 KOH + H2
1853 - Synteza tristearynianu glicerylowego w reakcji kwasu stearynowego i gliceryny przez Marcellina Berthelota
Chevreul Michel (1786-1889), francuski chemik wsławił się tym, iż rozłożył tłuszcze na składniki. Wykazał, że składają się one z gliceryny (1,2,3-propanotriolu) i wyższych kwasów tłuszczowych.
W 1853 r. inny chemik francuski dokonał syntezy tristearynianu glicerylowego w reakcji kwasu stearynowego i gliceryny. Był to Marcellin Pierre Eugene Berthelot (1827-1907)- wybitny chemik francuski).
Metaliczny sód ogrzewa się z halogenkiem alkilowym, zwykle bromkiem lub jodkiem. Chlorki alkilowe reagują powoli, a fluorki nie wchodzą w reakcję z sodem.
Chemik francuski Charles Adolf Wurtz (1817 - 1884 ) odkrył w 1855 roku tę reakcję. Opisuje ją poniższe równanie:
2RBr + 2Na ---> R-R + 2NaBr
Marcellin Pierre Berthelot (1827 - 1907), chemik francuski, w 1855 roku opracował przemysłową metodę otrzymywania kwasu metanowego polegała na reakcji między tlenkiem węgla a wodorotlenkiem sodu w wysokiej temperaturze i pod zwiększonym ciśnieniem. W pierwszym etapie tworzy się mrówczan sodu. Z mrówczanu sodu, kwas metanowy ,wydziela się za pomocą kwasu siarkowego(VI).
1856 -Otrzymanie metanu przez Berthelota
Francuski chemik organik Marcellin Pierre Eugene Berthelot (1827-1907) w 1856 r. otrzymał metan przepuszczając mieszaninę dwusiarczku węgla i siarkowodoru nad ogrzaną miedzią :
2H2 S + CS2 + 8Cu ---> CH4 + 4 Cu2 S
1858 - Pierwsza synteza metanolu przez Berthelota
Pierwszej syntezy tego związku dokonał w 1858 r. wybitny francuski chemik Berthelot Marcellin (1827 - 1907).
Synteza metanu w reakcji siarkowodoru z dwusiarczkiem węgla i ogrzaną do wysokiej temperatury miedzią przebiega według równania:
2H2 S + CS2 + 8Cu ---> CH4 + 4 Cu2 S
Otrzymany metan poddaje się reakcji chlorowania. Jest to reakcja substytucji. Opisuje jej przebieg następujące równanie reakcji :
CH4 + Cl2 ---> CH 3Cl + HCl
Otrzymany chlorek metylu poddaje się reakcji z roztworem wodorotlenku potasu:
CH3 Cl + KOH ---> CH3 OH + KCl
Od 1923 r. metanol otrzymuje się z gazu syntezowego:
300-600 0 C
CO + 2H2 ---> CH3 OH
(20-25 MPa)
(ZnO + Cr2 O3)
1860 - Ustalenie budowy cząsteczki etylenu
Budowa cząsteczki etylenu została ustalona dopiero w 1860 roku przez Aleksandra M. Butlerowa (1828 - 1886), rosyjskiego chemika - organika, który badając reakcję oddziaływania jodku metylenu (dijodometanu) z miedzią otrzymał etylen. Analizując wyniki swoich eksperymentów wysunął wniosek, iż w cząsteczkach związków nienasyconych powinno występować wiązanie podwójne:
CH2 I2 + 4 Cu + I2 CH2 ---> H2 C=CH2 + 4 CuI
W 1861 r. Aleksandr P. Borodin (1833-1887) - rosyjski chemik i kompozytor odkrył reakcję dekarboksylacji soli srebrowych kwasów karboksylowych ( alifatycznych, aromatycznych, heterocyklicznych pod wpływem Cl2 , Br2 , I2 . Najłatwiej ulegają tej reakcji sole srebrowe
kwasów alifatycznych. Ogólne równanie dekarboksylacji soli srebrowych nasyconych kwasów alifatycznych przy udziale dichloru zgodnie z reakcją Borodina jest następujące:
Cn H2n+1COOAg + Cl2 ---> Cn H2n+1Cl + CO2 + AgCl
1861- 1862 - Wyodrębnienie izoprenu
W latach 1861-1862 angielski chemik K. Williams badając produkty suchej destylacji kauczuku naturalnego wyodrębnił węglowodór o składzie C5 H 8. Nazwał go izoprenem. Podczas pirolizy kauczuku naturalnego bez dostępu powietrza powstaje 2-metylo-1,3-butadien
1862 - Otrzymanie acetylenu przez Berthelota
W 1862 r. francuski chemik Marcellin Pierre Eugene Berthelot (1827-1907) otrzymał acetylen przepuszczając wodór przez łuk elektryczny między elektrodami węglowymi:
T
2 C + H2 ---> C2H2
W 1836 r. angielski chemik E. Davy (kuzyn Humphry Davy'ego (1778-1829), odkrywcy sodu i potasu i innych metali) otrzymał acetylen działając wodą na węglik wapnia.
W 1863 r. Marcellin Pierre Eugene Berthelot (1827-1907), profesor chemii w College de France, wykazał, że reakcja etanolu z kwasem octowym, prowadząca do utworzenia estru, osiąga stan równowagi dynamicznej.
W 1864 r. Rudolf Fittig ( 1835-1910) zastosował metodę Wurtza do syntezy związków aromatycznych otrzymując alkilobenzeny.
C6 H5 Br + CH3 Br + 2Na ---> C 6H5 CH3 + 2 NaBr
1864 - Koncepcja wiązań podwójnych między atomami węgla Emila Erlenmeyera ( 1825 - 1909).
1865- Pisanie wzorów związków nienasyconych z oznaczeniem wiązań podwójnych i potrójnych
Pisanie wzorów związków nienasyconych z oznaczeniem wiązań podwójnych i potrójnych (H2 C=CH2 i acetylen ) rozpoczął w 1865 roku niemiecki chemik Emil Erlenmeyer (1825 - 1909). Ten uproszczony zapis wzorów strukturalnych stosuje się w chemii z dużym powodzeniem
do dnia dzisiejszego. Wzory takie noszą różne nazwy będące synonimami, na przykład:
· skondensowany wzór strukturalny;
· skrócony wzór strukturalny;
· wzór półstrukturalny;
· wzór grupowy.
Kolba stożkowa służąca między innymi do ogrzewania cieczy i miareczkowania. Kolbę tę nazywamy kolbą Erlenmeyera, od nazwiska niemieckiego chemika organika Erlenmeyera Emila (1825-1909).
1866 Wzór cząsteczki naftalenu
Podał go Emil Erlenmeyer Emil (1825-1909), niemiecki chemik organik
1866- Synteza benzenu z acetylenu przez Berthelota
W 1866 roku Marcellin Pierre Eugene Berthelot (1827-1907), wybitny chemik francuski, przeprowadził syntezę benzenu z acetylenu. W dwa lata później otrzymał etyn z metanu. Wskazywał przy tym, iż ta metoda może okazać się w przyszłości wielce perspektywiczną.
W 1936 r. zaczęto produkować acetylen w USA i w Niemczech w drodze termicznego krakingu metanu:
1500 0 C
2 CH4 ---> C2H2 + 3H2
W 1866 r. Berthelot potwierdził, że acetylen wchodzi w reakcję z metalami tworząc acetylenki (K-C=C-K, NaC=C-Na). Zbadał wpływ światła na reakcje acetylenu z dichlorem i dibromem. Można go nazwać ojcem chemii acetylenu.
1867 - Otrzymanie 2 - metylopropenu przez Butlerowa
W 1867 r. rosyjski chemik Aleksandr M. Butlerow (1828-1886) działając na 1-jodo-2-metylopropan cynkiem otrzymał 2 -metylopropen. Ubocznymi produktami tej reakcji były jodek cynku i 2-metylopropan.
2 H3C-CH(CH3 )-CH2 I + Zn ---> H3 C-C(CH3 )=CH2 + H3 C-CH(CH3 )-CH3 + ZnI2
1868 - Otrzymanie etanu w syntezie organicznej
W 1868 r. Marcellin Pierre Eugene Berthelot ( 1827-1907)- wybitny chemik francuski, pionier syntezy organicznej, w reakcji kwasu jodowodorowego z jodkiem etylu otrzymał etan:
C2 H5 I + HI ---> C2 H6 + I2
W 1869 r. rosyjski chemik Władimir W. Markownikow (1837 - 1904) sformułował regułę empiryczną zwaną regułą Markownikowa. Dotyczy ona addycji fluorowcowodoru lub wody do niesymetrycznych cząsteczek alkenów. Zgodnie z regułą Markownikowa atom wodoru przyłącza się zawsze do najbardziej uwodornionego atomu węgla, na przykład:
CH3 - CH =CH2 + HCl ---> CH3 - CH(Cl)- CH3
Władimir W. Markownikow (1838-1904) pierwszy zbadał ropę kaukaską i wyodrębnił z niej związki, które nazwał naftenami ( cykloparafiny lub cykloalkany). Nazywane są także węglowodorami polietylenowymi, ponieważ cząsteczki ich tworzą połączone ze sobą grupy metylenowe CH2 .
W 1875 r. rosyjscy chemicy Aleksandr M. Zajcew (1841 - 1910) i Jegor J. Wagner (1849-1903) sformułowali regułę empiryczną zwaną regułą Zajcewa- Wagnera. Dotyczy ona reakcji addycji fluorowcowodoru do niesymetrycznych alkenów, w cząsteczkach których atomy węgla przy wiązaniu podwójnym posiadają jednakowe liczby atomów wodoru.
Zgodnie z regułą Zajcewa - Wagnera atomy wodoru z fluorowcowodoru przyłączają się do atomu węgla połączonego z większą resztą alkilową, na przykład:
CH3 – CH2 –CH2 -CH = CH-CH3 + HCl ---> CH3 – CH2 –CH2 –CH2 - CH(Cl)-CH3
2- heksen 2-chloro- heksan
1877 - Reakcja Friedela- Craftsa - przemysłowa metoda otrzymywania toluenu i innych homologów benzenu
W 1877 r. chemik francuski Friedel Charles (1832-1899) i chemik amerykański James Masomn Crafts (1839-1917), prowadzący badania w Paryżu, odkryli reakcję zastosowaną do przemysłowego otrzymywania toluenu i innych homologów benzenu . W przemianie tej benzen (węglowodór aromatyczny) wchodzi w reakcję z chlorkiem metylu (halogenek alkilowy). Reakcja przebiega w temp. 800 C, katalizatorem jest bezwodny chlorek glinu :
C6 H6 + CH3 Cl ---> C6 H5 –CH3 + HCl
Specjalna metoda przemysłowa syntezy aldehydu octowego w reakcji addycji wody do acetylenu w obecności soli rtęciowych jako katalizatora " synteza Kuczerowa" została opracowana w 1881 r. przez rosyjskiego chemika Michaiła Grigoriewicza Kuczerowa (1850 -1911).
W 1881 r. zaproponował reakcję aldehydów i monosacharydów (aldoz) z amoniakalnym roztworem tlenku srebra. Reakcję tę nazywamy także "próbą lustra srebrnego". Próbę lustra srebrnego nazywamy także próbą Tollensa od nazwiska odkrywcy tej metody. Bernhardt Tollens (1841-1918) - niemiecki chemik organik, zajmował się zagadnieniami chemii produktów spożywczych. Przeprowadził także interesujące badania w zakresie cukrów.
1881 -Otrzymywanie amin w reakcji Hofmanna
Jedną z najczęściej stosowanych metod laboratoryjnych otrzymywania amin jest metoda opracowana w 1881 r. przez Augusta Wilhelma von Hofmanna (1818 - 1892). Reakcja polega na działaniu bromu na alkaliczny roztwór amidu kwasu karboksylowego i prowadzi do otrzymania aminy zawierającej w cząsteczce o jeden atom węgla mniej niż związek wyjściowy :
R-CO-NH2 + Br2 + 4 NaOH ---> R-NH2 + Na2 CO3 + 2 NaBr + 2 H2O
Obojętny wodny roztwór manganianu ( VII) potasu utlenia alkeny, przy czym manganian (VII) redukuje się do tlenku manganu ( IV). Zmiana barwy mieszaniny z ciemnoczerwonej do brązowej jest próbą jakościową na obecność wiązania podwójnego między atomami węgla. Reakcja ta zwana jest próbą Baeyera od nazwiska niemieckiego chemika - organika Johanna Friedricha Wilhelma Adolfa von Baeyera (1835-1917), laureata Nagrody Nobla z chemii z 1905 r. Opisuje ją w postaci ogólnej poniższe równanie reakcji:
3RCH=CHR' +2KMnO4 + 4H 2O ---> 3RCH(OH)-R'CH(OH) +2 KOH + 2MnO2
1892- Synteza węgliku wapnia metodą Moissana
W 1892r. francuski chemik Henri Moissan ( 1852-1907) przeprowadził syntezę węgliku wapnia używając jako substratów węgla i wapna. Proces przeprowadził w piecu elektrycznym swojej konstrukcji. W 1906 r. otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii za badania procesów wysokotemperaturowych i wprowadzenie do praktyki przemysłowej pieców elektrycznych nazwanych jego nazwiskiem, a także za badania i otrzymanie fluoru (w 1886 r.):
2600 0C
CaO + 3C ---> CaC2 + CO
1899 - Reakcja hydrogenacji alkenów, alkinów i węglowodorów aromatycznych Sabatiera - Senderensa
W reakcjach hydrogenacji alkenów, alkinów i węglowodorów aromatycznych zgodnie z metodą opracowaną w 1899 r.przez francuskich chemików P. Sabatiera (1854-1941)- laureata Nagrody Nobla w dziedzinie chemii z 1912 r. oraz J. Senderensa (1856-1937), aktywnym katalizatorem jest sproszkowany nikiel. Reakcje przebiegają w fazie gazowej w temperaturze powyżej 100 C:
Ni
H 2C=CH2 + H2 ---> H 3C-CH3
1901- Pierwsza synteza amoniaku z pierwiastków
W 1901 r. Louis Le Chatelier (1850-1936), wybitny francuski chemik, przeprowadził pierwszą syntezę amoniaku z pierwiastków. Był wówczas profesorem w College de France, gdzie zajmował się badaniami nad równowagą chemiczną. W 1884 r. sformułował prawo zwane dziś regułą Le Chateliera i Brauna ( reguła przekory). Teoretycznie uzasadnił tę regułę Karl Ferdinand Braun (1850-1918), fizyk niemiecki, profesor politechniki w Tubingen (1885-1895) i uniwersytetu w Strasburgu (od 1895r.).
Przemysłową syntezę amoniaku z pierwiastków zrealizował w 1914 r.niemiecki chemik Fritz Haber (1868 -1934), laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii z 1918 r. Prowadził on badania w tym zakresie w latach 1905-1915.
© Aleksander Sztejnberg & Józef Hurek, 2006
(Aktualizowano 22-11-2006)